Phíp thủy tinh FR4 và Epoxy 3240 khác nhau ở đâu?
Điểm khác biệt đầu tiên nằm ở nhựa nền, tức loại nhựa liên kết các lớp vải thủy tinh, và loại nhựa này ảnh hưởng đến phản ứng của tấm với lửa. Chữ FR trong FR4 là viết tắt của flame retardant (chậm cháy), cho thấy khả năng chậm cháy là yêu cầu của chính mác vật liệu này. Tên mác 3240 không quy định cấp cháy, nên thông tin này được tra trên phiếu kỹ thuật của từng mã tấm. Bảng dưới đây so sánh thông số tham khảo của hai loại phíp.
| Tiêu chí | Epoxy 3240 | FR4 |
| Cốt gia cường | Vải sợi thủy tinh | Vải sợi thủy tinh |
| Hệ nhựa | Epoxy-phenolic | Epoxy có đặc tính chậm cháy |
| Cấp cháy UL 94 | HB | V-0 |
| Cấp chịu nhiệt phổ biến | 130°C | 130°C |
| Độ bền điện tham khảo | 10-14 kV/mm | 14-18 kV/mm |
FR4 và 3240 là tên mác vật liệu, còn tỷ lệ nhựa, loại vải thủy tinh và điều kiện ép do từng nhà máy quyết định, nên hai tấm cùng tên mác có thể đạt độ bền uốn và độ bền điện khác nhau. Cấp cháy được công nhận theo cách tương tự: hồ sơ UL 94 của vật liệu, gọi là UL Yellow Card, lập theo từng nhà sản xuất, từng mã vật liệu và độ dày đã thử. Khi đơn hàng yêu cầu V-0, căn cứ xác nhận là tài liệu thử mang đúng nhà sản xuất, mã hàng và độ dày của tấm định mua.
Trong báo giá, cả hai loại đều có thể được gọi chung là “phíp thủy tinh”, và đây là chỗ dễ giao nhầm hàng nhất. Đơn đặt tấm phíp thủy tinh để gia công nên nêu rõ FR4 hay 3240, kèm mã hàng của nhà sản xuất và độ dày, để xưởng cắt đúng loại tấm đã đặt.

Bản vẽ chỉ định FR4 thì có thay bằng phíp 3240 được không?
Khi bản vẽ chỉ định FR4, xưởng giao FR4 theo đúng mã và kích thước đã đặt, trừ khi người phụ trách thiết kế chấp thuận đổi mác bằng văn bản. Lấy ví dụ tấm đỡ thanh dẫn điện trong tủ điện: tấm này giữ khoảng cách giữa phần mang điện và khung tủ, nên yêu cầu của nó không dừng ở kích thước. Một tấm 3240 có lỗ bắt vít khớp hoàn toàn với bản vẽ vẫn có thể thiếu tài liệu chứng minh cấp chậm cháy hoặc thông số điện mà thiết kế yêu cầu cho vị trí đó.
Để kỹ sư có đủ căn cứ xét duyệt, đề xuất thay vật liệu nên nêu mã tấm 3240, nhà sản xuất, bề dày, phiếu kỹ thuật và vị trí lắp trên bản vẽ. Từ các thông tin này, kỹ sư so cấp chậm cháy, kết quả thử điện và kích thước với yêu cầu đặt ra cho chi tiết. Có những bản vẽ chỉ định FR4 mà không nêu cấp thử cụ thể; lúc đó, kỹ sư xác định lý do chỉ định FR4 là chậm cháy, cách điện hay một yêu cầu khác rồi mới xét tấm 3240. Khi đề xuất được duyệt, mã vật liệu mới được cập nhật thống nhất trên bản vẽ sửa đổi, đơn đặt hàng và phiếu giao hàng trước khi xưởng cắt cả lô.

Điều kiện đổi sang FR4 khi bản vẽ chỉ định 3240
Đề xuất đổi sang FR4 phát sinh khi bản vẽ chỉ định 3240 nhưng nguồn hàng hiện có là FR4. FR4 có yêu cầu chậm cháy theo mác, song điều đó không tự động biến nó thành vật liệu thay thế được, vì chi tiết đã được vẽ theo tấm 3240 về bề dày và cách lắp. Chẳng hạn, một tấm giữ chi tiết khi khoan phải lọt vào khe trên máy, và tấm FR4 dày hơn giới hạn của khe sẽ bị kẹt dù thông số vật liệu đều đạt.
Để xét đề xuất đổi sang FR4, kỹ sư thiết kế so sánh bề dày và dung sai (mức sai lệch kích thước cho phép), độ bền quanh lỗ bắt vít, nhiệt độ nơi lắp và yêu cầu cách điện nếu chi tiết nằm trong thiết bị điện. Xưởng có thể cắt một mẫu từ đúng tấm FR4 định giao để thử lắp vào khe và bắt vít, qua đó biết tấm có lọt khe và lỗ có khớp với khung máy hay không. Phần còn lại do phiếu kỹ thuật trả lời: tấm FR4 có đáp ứng các chỉ tiêu điện, nhiệt và chậm cháy nêu trong bản vẽ hay không.
Tấm lắp được và phiếu kỹ thuật đạt yêu cầu là hai điều kiện để kỹ sư chấp thuận đổi mác, sau đó cập nhật bản vẽ hoặc danh mục vật tư. Trường hợp tấm FR4 quá dày hoặc thiếu chỉ tiêu được yêu cầu, đơn hàng giữ nguyên 3240.

Cấp chậm cháy và nhiệt độ làm việc của hai loại phíp
UL 94 là phương pháp thử phản ứng của vật liệu nhựa với ngọn lửa. Trong phương pháp này, HB là cấp đánh giá khi mẫu đặt nằm ngang, còn V-0 là một cấp của phép thử mẫu đặt thẳng đứng. Kết quả UL 94 cho biết mẫu phản ứng với ngọn lửa ra sao ở đúng độ dày được thử, vì vậy tấm mỏng hơn độ dày đã công bố chưa được xem là đạt cùng cấp. Khi bản vẽ yêu cầu V-0, bên bán cung cấp tài liệu nêu rõ mã tấm và độ dày đạt cấp này; dòng chữ “chống cháy” trên báo giá không thay được kết quả thử.
Nhiệt độ làm việc là một thông tin riêng, dù hay bị đọc lẫn với cấp cháy. Tấm đặt gần nguồn nóng phải giữ được độ cứng và khả năng cách điện trong suốt khoảng nhiệt độ thiết bị vận hành, và giới hạn nhiệt trên phiếu kỹ thuật cho biết phạm vi sử dụng do nhà sản xuất công bố. Cấp V-0 chỉ mô tả phản ứng với lửa trong phép thử, nên một tấm đạt V-0 chưa nói lên việc tấm đó làm việc lâu dài ở nhiệt độ cao ra sao. Với cả FR4 và 3240, hai thông tin này được đối chiếu riêng với yêu cầu tại vị trí lắp.

Thông số cách điện nói gì về tấm phíp?
Độ bền điện trên phiếu kỹ thuật được biểu thị bằng kV/mm, tính từ điện áp làm mẫu thử bị đánh thủng so với bề dày của mẫu. Đây là kết quả của phép thử trên mẫu vật liệu, không phải điện áp vận hành cho phép của tủ điện. Phép thử có thể đặt điện áp xuyên qua bề dày tấm hoặc dọc theo các lớp sợi ép, và mẫu khô có thể cho kết quả khác mẫu đã tiếp xúc nước. Vì vậy, khi so sánh phíp thủy tinh FR4 và Epoxy 3240, hai phiếu kỹ thuật chỉ so được với nhau nếu dùng cùng hướng và cùng điều kiện thử.
Trong tủ điện, tấm cách điện nằm giữa các phần dẫn điện và khung đỡ, nên cách bố trí trên tấm cũng ảnh hưởng đến khả năng cách điện của cả cụm. Một lỗ bắt vít đặt quá gần phần dẫn điện làm giảm khoảng cách cách điện mà bản vẽ dự kiến, dù tấm nguyên khổ có kết quả thử rất tốt. Vì lý do này, lấy kV/mm nhân với bề dày tấm không cho ra điện áp làm việc an toàn của thiết bị; kỹ sư điện xét đồng thời vị trí lỗ trên bản vẽ lắp và phiếu kỹ thuật của vật liệu.

Gia công lỗ và mép cắt ảnh hưởng thế nào đến lắp ráp?
Một tấm nguyên khổ đạt đủ thông số vật liệu vẫn có thể cho ra chi tiết khó lắp khi rãnh cắt bị lệch hoặc lỗ khoan sai vị trí. Lỗ bắt vít nằm quá sát mép còn làm phần vật liệu quanh lỗ dễ sứt khi siết vít. Để tránh các lỗi này, bản vẽ gia công nên thể hiện kích thước thành phẩm, vị trí tâm lỗ, chiều rộng rãnh và dung sai, rồi kiểm tra các kích thước đó trên chi tiết sau khi cắt và khoan.
Với đơn hàng nhiều chi tiết giống nhau, xưởng có thể cắt trước một mẫu bằng đúng tấm sẽ giao rồi lắp thử lên máy, qua đó thấy lỗ trên tấm có trùng với lỗ trên khung máy và mép cắt có bị sứt hay không. Lỗi do cách cắt, khoan được xưởng điều chỉnh để đạt kích thước trên bản vẽ. Riêng thay đổi kích thước thiết kế hoặc mác vật liệu vẫn thuộc quyền chấp thuận của kỹ sư phụ trách trước khi làm cả lô. Phiếu kỹ thuật xác nhận loại tấm, còn mẫu lắp kiểm tra chất lượng gia công, nên một trong hai không thay thế được cho nhau.

Cách nêu mác vật liệu trong đơn đặt hàng
“Phíp xanh” và “phíp vàng” chỉ mô tả màu sắc, nên không cho biết tấm thuộc mác FR4 hay 3240. Trong nhóm phíp cách điện còn có tấm nhựa Bakelite (phíp cam), là dòng vật liệu khác với phíp thủy tinh, vì thế cách gọi theo màu càng dễ dẫn đến nhầm lẫn. Đơn đặt hàng rõ ràng gồm tên mác, mã hàng trên phiếu kỹ thuật, bề dày và số lượng; với chi tiết cắt sẵn, quý khách đính kèm thêm bản vẽ có kích thước sau cắt, vị trí lỗ và rãnh. Khi hồ sơ thiết kế yêu cầu cấp chậm cháy hoặc kết quả thử điện, báo giá nên kèm tài liệu của đúng mã tấm để bên mua đối chiếu trước khi đặt gia công.
Lúc nhận hàng, bên mua so mã trên nhãn lô hoặc chứng từ giao hàng với đơn đặt hàng và phiếu kỹ thuật. Xưởng dùng cùng mã đó khi lập phiếu cắt, nhờ vậy tránh lẫn hai loại tấm có màu tương tự trong cùng một đợt gia công. Với chi tiết dạng vòng có nhiều lỗ, việc nghiệm thu dựa trên đường kính và vị trí lỗ theo bản vẽ thành phẩm, vì bề dày tấm nguyên khổ không phản ánh được các kích thước này.

Câu hỏi thường gặp về phíp FR4 và 3240
Phíp xanh có chắc là FR4 không?
Không. Nhà sản xuất có thể làm tấm phíp với nhiều màu khác nhau, nên màu xanh không xác nhận được mác FR4. Mã hàng trên nhãn và phiếu kỹ thuật mới cho biết tấm được giao thuộc loại nào.
FR4 dùng làm tấm cách điện có phải là bo mạch in không?
FR4 có thể làm nền bo mạch in, nhưng tấm FR4 nguyên khổ chưa phủ đồng khác với phôi bo mạch đã phủ đồng. Khi đặt vật liệu làm bo mạch, đơn hàng nêu thêm số mặt phủ đồng và độ dày lớp đồng. Chi tiết đỡ trong tủ điện dùng tấm FR4 theo bản vẽ riêng và không mặc định có lớp đồng trên bề mặt.
Tấm 3240 dày hơn có thay được FR4 mỏng hơn không?
Tăng bề dày không giải quyết được yêu cầu về mác vật liệu. Tấm 3240 dày hơn có thể kẹt tại vị trí lắp, và khi bản vẽ yêu cầu FR4 đạt V-0, tấm thay thế còn phải có tài liệu chứng minh cấp cháy ở đúng độ dày đó. Kỹ sư thiết kế duyệt cả mác lẫn kích thước mới trước khi xưởng cắt tấm.
Có thể nhận biết đúng mác bằng cách đốt một mẩu tấm không?
Không. Đốt một mẩu tấm ở xưởng khác với phép thử UL 94 về kích thước mẫu, cách đặt mẫu và nguồn lửa, nên kết quả không xác định được tấm là FR4 hay 3240. Cấp cháy được công bố nằm trên nhãn hàng và tài liệu thử của đúng mã sản phẩm.
Kết luận về việc chọn phíp FR4 hay 3240
Quyết định dùng phíp thủy tinh FR4 và Epoxy 3240 cho một chi tiết, hay đổi từ mác này sang mác kia, nên gắn với bản vẽ của chi tiết và mã tấm được giao. Với tấm đỡ trong tủ điện, kỹ sư đối chiếu yêu cầu cách điện, cấp chậm cháy và vị trí lắp. Với tấm giữ chi tiết khi khoan, mẫu lắp và kích thước lỗ cho biết tấm mới có dùng được trên máy hay không. Sau khi được chấp thuận, bản vẽ sửa đổi và đơn đặt hàng thống nhất một mác để xưởng giao đúng vật liệu.
Cao Su Nhựa Hải Lâm cung cấp phíp vàng Epoxy 3240 và phíp xanh ngọc FR4 khổ 1000 x 2000 mm, với độ dày được xác nhận theo nhu cầu đặt hàng. Khi gửi yêu cầu, quý khách có thể kèm bản vẽ và mác vật liệu đang được chỉ định để chúng tôi báo đúng mã hàng cần đặt.
Quý đối tác và khách hàng có nhu cầu tư vấn chuyên sâu về giải pháp vật liệu, vui lòng liên hệ với Cao Su Hải Lâm. Chúng tôi luôn sẵn sàng lắng nghe và giải đáp mọi yêu cầu kỹ thuật khắt khe nhất để mang lại hiệu quả tối ưu cho dự án.
- Hotline: 0865.321.676
- Email: info@caosuhailam.com
- Fanpage: Cao Su Nhựa Hải Lâm
- Trụ sở chính: Tầng 7, CharmVit Tower, số 117 Trần Duy Hưng, Phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội